Budizm: Din mi, Yoksa Bir Uygulama Yolu mu?

“Budizm, birçok toplumda din olarak yaşansa da özünde insanın acıyla ilişkisini dönüştüren bir farkındalık ve pratik yoludur.”

Bu cümle benim için Budizm’i tek nefeste anlatan en gerçek cümlelerden biri. Çünkü Budizm, kimi zaman bir tapınak kapısında, kimi zaman bir meditasyon minderinde, kimi zaman da hayatın tam ortasında—trafikte, kalabalıkta, bir ayrılığın içinde kendini gösteriyor.

Budizm’e “din” denmesi çok doğal. Çünkü dünyanın birçok yerinde Budizm; ritüellerle, manastır düzeniyle, topluluklarla, öğretiyi taşıyan keşişlerle ve kuşaktan kuşağa aktarılan geleneklerle yaşanıyor. İnsanların bir araya geldiği, saygı gösterdiği, bazen dua ettiği, bazen adakta bulunduğu bir yapı da var. Dışarıdan bakıldığında bu, din dediğimiz şeye oldukça benziyor. Zaten tarihsel ve kültürel olarak da Budizm çoğunlukla “dünya dinleri” arasında anılıyor.

Ama Budizm’in kalbine doğru yürüdüğünde, karşına bambaşka bir şey çıkıyor. Çünkü Budizm, insana önce şunu soruyor:

“Şu an ne yaşıyorsun?”

“Zihnin ne yapıyor?”

“Acı nereden doğuyor?”

Budist öğreti, acıyı yok saymıyor. Hatta acıyı hayattaki “hata” gibi görmüyor. Tam tersine, acıyı insan olmanın doğal bir parçası kabul ediyor. Ama bir yerde ince bir çizgi var: Yaşadığımız acının bir kısmı hayatın getirdikleri ise, bir kısmı da bizim o acıya tutunma biçimimizden doğuyor. İşte Budizm’in ilgilendiği yer tam burası: “Acı var” demek değil sadece; “Ben acıyla nasıl bir ilişki kuruyorum?” sorusu.

Bir kayıp yaşadığında, bir belirsizliğin içine düştüğünde ya da zihnin sürekli geleceğe kaçtığında… Budizm, seni teoriye boğmadan şunu fısıldıyor gibi: “Dur. Burada ol. Hisset. Gör. Ve nazikçe bırakmayı öğren.”

Bu yüzden Budizm, birçok insan için bir inanç meselesinden çok bir “uygulama”ya benziyor. Çünkü Budist pratik, “şuna inan” demekten önce “şunu fark et” diyor. Düşüncelerinin nasıl oluştuğunu, duyguların geldiğinde bedeninde ne olduğunu, arzunun nasıl büyüdüğünü, korkunun nasıl yönettiğini… Ve belki en önemlisi, bunların hepsinin gelip geçtiğini deneyimletiyor.

Budizm’in dönüştürücü gücü, insanın hayatını süslemekten değil; hayatın içindeki o sert yerlerle yumuşak bir temas kurabilmesinden geliyor. Bazen bu dönüşüm çok sessiz olur. Dışarıdan büyük bir değişim gibi görünmez. Ama insanın içinde küçük bir alan açılır. O alan; tepki vermeden önce nefes alabildiğin, kendine yüklenmeden önce şefkatle durabildiğin bir alan olur.

Bu yüzden Budizm’i tek bir kelimeye sıkıştırmak zor. Din mi? Evet, birçok yerde din olarak yaşanıyor. Ama sadece din değil. Aynı zamanda bir içgörü yolu, bir pratik yolu, bir uyanma yolu. Çünkü Budizm’in amacı “daha iyi biri olmak”tan bile önce şudur:

Daha net görmek.

Daha az tutunmak.

Daha özgür bir kalple yaşamak.

Ve belki de en sade haliyle:Budizm, acıyı yok etmek için değil, acıyla savaşmayı bırakıp acının içinden geçmeyi öğrenmek için var.